ĐỨC GIÁM MỤC : GIOAN.BAOTIXITA NGUYỄN BÁ TÒNG (1868 – 1949)

 

1. ĐỨC GIÁM MỤC : GIOAN.BAOTIXITA NGUYỄN BÁ TÒNG (1868 – 1949)

Giám mục người Việt đầu tiên của GHCGVN.

Sinh ngày 7 tháng 8 năm 1868 tại tỉnh Gò Công (nay thuộc thị xã Gò Công, tỉnh Tiền Giang).

Ông cố Giacôbê Nguyễn Gia Tuấn và Bà cố Mađalêna Nguyễn Thị Chi.

Năm 1878, khi lên 10 tuổi, cậu bé Nguyễn Bá Tòng được gửi vào trường Tiểu học La San tại Định Tường.

Hai năm sau, 1880 về Sài Gòn và theo học tại Collège d’Adran. Tại đây, cậu được gặp linh mục Jean Dépierre (tên Việt: Để, 1855–1898), giáo sư môn Latinh Tiểu chủng viện Sài Gòn kiêm Tuyên úy trường La san d’Adran, quý mến và đỡ đầu.

Năm 1887 học Đại chủng viện Sài Gòn

Ngày 19.09.1896 thụ phong linh mục tại nhà thờ Đức bà Sài Gòn do đức cha Jean Dépierre (Để), Đại diện Tông tòa Hạt Đại diện Tông Tòa Tây Đàng Trong.

Ngay sau khi chịu chức, ngài được bổ nhiệm làm Thư ký Tòa giám mục và quản lý.

Sau nhiều năm giữ chức Quản lý Tòa Giám mục, do sức khỏe suy yếu nên ngày 2 tháng 4 năm 1917, linh mục Gioan Baotixita Tòng được chuyển về làm Quản xứ Bà Rịa.

Năm 1922, trong chuyến tháp tùng vua Khải Định sang Pháp và đến Roma, Thượng thư Nguyễn Hữu Bài, cũng đồng thời là một giáo dân, đã dâng thỉnh nguyện thư tới Giáo hoàng Piô XI xin lập hàng giáo phẩm Việt Nam. Tòa Thánh đã cử đặc sứ sang Việt Nam mở nhiều hội nghị ở Phát Diệm, Sài Gòn. Giám mục Marcou (Thành) từ địa phận Phát Diệm đến Sài Gòn để thăm dò và được giám mục quản lý tại đây giới thiệu linh mục Nguyễn Bá Tòng. Cùng trong năm này, tuồng Thương Khó được phát hành chính thức. Đây là một vở tuồng được đánh giá cao trong nền văn học giai đoạn 1930–1945.

Năm 1926, Đại diện Tông Tòa Sài Gòn là Giám mục Isidore Dumortier (tên Việt: Đượm) thuyên chuyển linh mục Tòng về làm linh mục chính xứ Giáo xứ Tân Định.

Khi Giáo hoàng Piô XI ban hành thông điệp Sự việc Giáo hội (Rerum Ecclesiae) nhằm cổ vũ việc trao quyền cho hàng giáo sĩ địa phương, Giám mục Alexandre Marcou Thành là người đầu tiên hưởng ứng, với việc đề cử linh mục Gioan Baotixita Tòng làm người kế vị mình tại Hạt Đại diện Tông Tòa Phát Diệm vào năm 1933.

Ngày 10 tháng 1 năm 1933, Giáo hoàng Piô XI ra sắc chỉ bổ nhiệm linh mục Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng làm Giám Phó đại diện Tông Tòa với quyền kế vị Hạt Đại diện Tông Tòa Phát Diệm. Hiệu tòa Sozopolis in Haemimonto.

Việc bổ nhiệm linh mục Nguyễn Bá Tòng làm giám mục người Việt tiên khởi đã gây sự chú ý trong dư luận, riêng hai địa phận Sài Gòn và Phát Diệm rất vui mừng trước thông tin này. Và đặc biệt là chính giáo hoàng Piô XI muốn đích thân tấn phong cho ngài tại Đền thờ thánh Phêrô.

Ngày 11 tháng 6 năm 1933, lễ tấn phong giám mục cho Đc Nguyễn Bá Tòng được tổ chức tại Vương cung thánh đường Thánh Phêrô, Vatican. Giáo hoàng Piô XI làm chủ phong, hai Hồng y Luigi Costantini và Carlo Salotti là phụ phong trong.

Khẩu hiệu giám mục :  "In electis meis mitte radices" (Hãy châm rễ sâu trong dân ta chọn).

Sáng ngày 23 tháng 10 năm 1933, một phái đoàn gồm có ông Haasz từ Hội đồng thành phố Sài Gòn và Hội đồng giáo xứ Tân Định đến Nam Vang đón rước tân Giám mục về đến Sài Gòn chiều ngày 24 tháng 10 năm 1933.

Ngày 10 tháng 11 tháng 11 năm 1933, ngài đặt chân đến Ninh Bình, thuộc địa phận Phát Diệm. Hàng nghìn người đã đứng để chào đón tân giám mục.

Năm 1934, giám mục Gioan Baotixita Tòng được bầu vào Ủy ban nghiên cứu về tài chính của Giáo hội Việt Nam.

Ngày 15 tháng 10 năm 1935 Giám mục Alexandre Marcou Thành nghỉ hưu, và Đc Tòng kế vị .

Ngài là người đặt nền móng cho Đan viện Xitô Nho Quan Ninh Bình. Nay là Đan Viện Thánh Mẫu Châu Sơn.

Ngày 3 tháng 12 năm 1940, ngài tấn phong giám mục cho Đức cha Gioan Maria Phan Đình Phùng làm giám mục phó. Cũng trong thánh lễ này, ngài được gắn huy chương Bắc Đẩu Bội tinh do Toàn quyền Decoux thay mặt Thống chế Pétain, Quốc trưởng Pháp, trao tặng, với sự tham dự của các quan quyền các cấp. Ngài cũng được triều đình Huế trao Nam Long Bội tinh và Kim khánh. Cả hai tặng thưởng từ triều đình và Pháp đều để ghi nhận công lao giám mục Nguyễn Bá Tòng cho tiến hành đắp đê Kim Tùng, góp phần bảo vệ mùa màng và tạo việc làm cho người nghèo.

Ngày 27 tháng 12 năm 1943, giám mục Nguyễn Bá Tòng trao quyền quản lý địa phận cho giám mục phó Gioan Maria Phan Ðình Phùng và nghỉ hưu tại  Xuân Đài.

Tuy vậy, chỉ vài tháng sau khi đảm nhận chức vụ chính tòa giáo phận, đức cha  Phan Đình Phùng đột ngột qua đời ngày 28 tháng 5 năm 1944 tại Đan Viện Châu Sơn. Nhận được tin, giám mục Tòng quay về địa phận và tổ chức lễ tang cho giám mục Phùng. Kể từ ngày 8 tháng 6 năm 1944, ngài lại tiếp tục đảm nhận vai trò Giám quản Tông Tòa Địa phận Phát Diệm để chờ Tòa Thánh chọn người kế vị.

Năm 1945 tòa thánh bổ nhiệm linh mục Tađêô Marcel Lê Hữu Từ làm giám mục Phát Diệm. đức cha Tòng về nghỉ hưu tại Xuân Đài.

Cuối tháng 6 năm 1949, Giám mục Nguyễn Bá Tòng nhận thấy sức đã kiệt, rời nơi hưu dưỡng về Phát Diệm. Ngài bày tỏ mong muốn muốn được qua đời tại Phát Diệm. Giám mục Tòng qua đời ngày 11 tháng 7 năm 1949, an táng tại Nhà thờ chính tòa Phát Diệm.

Hưởng thọ 81 tuổi.